ویژگی دیگر حوزه علمیه قم هم این که تولیدات علمی ناظر به میدان عمل در جامعه، نظام و حکومت و عرصه بین الملل شکل گرفته است. تحصیل اولیه من قبل از انقلاب بود، هر چه کار علمی داشتیم در کتابخانه، خانه و مدرسه بود، ولی به برکت انقلاب اسلامی این علوم و دانش ها به صحنه عمل آمد.

: قانون اساسی، قوانین و مقرراتی که در نظام اسلامی وجود دارد، بسیاری از طرح ها و اساس نامه، تماما یا منطبق بر فقه اسلامی شده با درجاتی که دارد براساس رویکرد تطبیقی بین علوم اسلامی و نیازهای دنیای جدید است؛ همه مکاتب حقوقی با نگاه های فقهی بررسی می شود، این راه به شکل گسترده پیموده شده و هنوز هم آفاق بیشماری پیش رو است. امروز تمام فلسفه های جدید موجود در غرب در قم بررسی می شود، از کانت و دکارت بگیرید تا فلسفه های جدید و متنوع در دنیای غرب. کلام جدید، دین شناسی، الهیات جدید، اینها همه بررسی می شود، بنابراین زنده شدن علوم و معارف و اینکه ناظر به واقعیت ها شده و بازسازی و بازخوانی شده، این پدیده ای کاملا جدید در تاریخ سابقه ندارد.

اشاره به غنای فقه شیعه،

: دایره علوم هم گسترش پیدا کرده، زنده شدن اینها و ناظر به میدان شدن، یک مقوله ای بی نظیر است که به این شکل در حوزه قم شکل گرفته است.

: قبل از انقلاب حوزه در ایران، عراق، هند، پاکستان، برخی کشورهای خلیج فارس بود و حداکثر به ده کشور می رسید که مراکز علمی دینی و حوزوی وجود داشت، اما به برکت انقلاب اسلامی هم اکنون بالای 100 کشور مراکز علوم اسلامی و علوم اهل بیت(ع) پایه ریزی شده و انتشار پیدا کرده است.

گسترش قلمرو علمی و دانشی بانوان

: گسترش تربیت علوم اسلامی در قلمرو بانوان که خودش وسعت بسیاری دارد و در تاریخ تشیع و اسلام هم سابقه ندارد، این ۵ نکته از ویژگی های حوزه علمیه قم در عصر معاصر است. این عظمتی است که در حوزه قم شکل گرفته، البته ضعف ها و کمبودهایی هم وجود دارد، چرا که نیاز دنیای امروز بیش از اینها است. جهان به هم پیوسته، سرعت تحولات بالا که یک نمونه آن هوش مصنوعی است که همه دنیا را زیر رو می کند و ما نباید از این علوم و پیشرفت ها عقب بمانیم.

: جامعه روحانیت شیعه در هند یک جامعه پیشرفته به لحاظ کمیّ و کیفی است و در مسیر رشد و ارتقا است و باید تلاش کنید توسعه کمیّ و بخصوص رشد کیفی جامعه علمی حوزوی و علمایی آنجا پیشرفت بیشتری کند.

: در فعالیت های خود جوانان را دریابید و در تعاملات علمی خود از حوزه های علمیه اهل سنت غافل نشوید و همکاری و هم فکری علمی داشته باشید.